الفيض الكاشاني
12
كليات فيض كاشانى ( كليات ملا محمد محسن فيض كاشانى ) ( ديوان فيض كاشانى )
وى و عمّ خود به نيكى ياد كرده است : او در قصيدهاى كه در پاسخ مدايح اخوان صفا سروده و با اين مطلع آغاز مىشود : هر كه از اخوان غزل گفته است در اجلال فيض * عكس خود ديده است در آئينهء احوال فيض « 1 » در توصيف عمو و دائى خويش چنين گفته است : نيست قوم و خويش او جُز اهل قدس و اصطفا * صاحب علم است و تقوى عمّ فيض و خال فيض حكيم نور الدين محمّد رازى از مشاهير حكماى آن روزگار است كه در كاشان حوزه تدريس داشته و جمع بسيارى از علما درك محضر او را كردهاند او را فرزندى حكيم و شاعر بنام ضياء الدين محمّد بوده و او نيز از محضر والد خود و فيض استفاده كرده است اشعار عرفانى اين حكيم شاعر بنام ضيائى كاشانى در بيشتر تذكرهها نقل شده امّا ديوان او تاكنون بطبع نرسيده است وى در جوانى به سال 1047 ه . ق . در كاشان بدرود گفته و به تصريح علم الهدى ، فيض بر جنازهء وى نماز گزارد و در قبرستان ملا فتح اللّه مدفون شد هم اكنون مرقد وى با سنگ مرمرين در ميان كشتزارهاى لتحر نزديك به بقعه ملا فتح اللّه موجود است . ناگفته نماند كه بعد از شاه مرتضى والد فيض ملا صدرا فيلسوف شهير شرق نيز داماد ديگر ضياء العرفاى رازى بوده و بدين ترتيب فيض پيش از ازدواج با صبيّه ملا صدرا نيز ارتباط خويشاوندى با او داشته و بهطورىكه اشاره شد دختر ملا صدرا زوجه فيض دختر خاله وى بوده و آن يك مواصلت خويشاوندى بوده است . « روابط ملا صدرا و فيض » « 2 » بهطورىكه مىدانيم اهم استفاده علمى فيض از ملا صدرا بوده و بر خلاف نظر اكثر
--> ( 1 ) - اين قصيده جزء قصايد بازيافتهايست كه از نسخهء مجلس انتخاب شده و براى اولين بار مجموعه اين ديوان كه قريب به هزار بيت است به ديوان وى اضافه شد و نيز جنگ مورخ 1093 محمد رضا متخلص به سخا از شاگردان ارادتمند فيض متعلق به آقاى دكتر بهنيا و مدارك ديگر ( 2 ) - مقدمهء معادن الحكمة : ملا صدرا نيز از شاگردان شاه مرتضى بوده است .